Το χωρίο Αγιά Φωτιά βρίσκεται 7 χιλ. ανατολικά της Σητείας, στο δρόμο προς Βάι. Το όνομά του οφείλεται στην εκκλησία της Αγίας Φωτεινής. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα από αρχαιολογικής πλευράς περιοχή. Στην παραλία του χωριού υπάρχει, το κουφωτό σπήλαιο με ίχνη αρχαίας κατοίκησης, ενώ πιο πάνω στο λόφο Κουφωτό αποκαλύφθηκαν τα ερείπια εκτεταμένου ορθογώνιου Προμινωικού κτηρίου με 37 δωμάτια διαρθρωμένα γύρω από μια κεντρική αυλή και περιβαλλόμενο από τείχος, πιθανότατα οχυρωματικό. Η σπουδαιότητα του κτηρίου έγκειται στην «αρχαιότητα» σε συνδυασμό με την αρχιτεκτονική του δομή. Αποτελεί μια πρωτογενή μορφή, ένα «πρόδρομο» των Μινωικών ανακτόρων της Κρήτης. Ανατολικά του κτηρίου έχει ανασκαφεί το μεγαλύτερο νεκροταφείο της εποχής του Χαλκού στον Ελληνικό χώρο. Ανήκει στη Πρωτομινωική εποχή, ανασκάφηκαν 252 τάφοι ενώ άλλοι 50 είχαν καταστραφεί. Έδωσε πλουσιότατα ευρήματα, 1800 αγγεία διαφόρων τύπων, λίθινα και χάλκινα αντικείμενα όπως πέλεκυς, χειρόμυλους, αγκίστρια, εγχειρίδια, αιχμές δοράτων κλπ. Οι τάφοι ήταν πρωτόγονοι, θαλαμοειδείς ή απλοί λακκοειδείς σκαμμένοι σε μαλακό βράχο. Όλοι σχεδόν σήμερα έχουν αποσαθρωθεί και επιχωθεί με τον ήλιο, τον άνεμο και τις βροχές. Στις παρυφές του χωριού σώζεται παλιός νερόμυλος που έχει κηρυχθεί ιστορικό διατηρητέο κτήριο.

Και αυτό το χωριό της ορεινής Σητείας προσφέρει δροσιά και απόλαυση. Βρίσκεται σε υψόμετρο 560 μέτρων και απέχει 15 περίπου χλμ. από την πόλη της Σητείας στο δρόμο Πισκοκέφαλο - Σταυρωμένος - Σαντάλι - Κατσιδώνι. Θεωρείται ότι το όνομά του το πήρε από τον πρώτο βυζαντινό οικιστή του, που λεγόταν Κατσιδώνης. Αναφέρεται σε όλες τις απογραφές από την εποχή των Ενετών μέχρι σήμερα. Φαίνεται όμως ότι κατοικήθηκε σε όλες τις εποχές γιατί έρχονται στο φως ευρήματα από όλες τις εποχές. Στο βουνό Πρινιάς υπάρχουν τα λείψανα ενός από τα μεγαλύτερα ιερά κορυφής της Αν. Κρήτης.Υπάρχουν επίσης 2 σημαντικά σπήλαια ο Γερο Σπήλιος και το Κάτω Πλατύβολο. Είναι γενέτειρα του διακεκριμένου λαογράφου, αείμνηστου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Γ. Σπυριδάκη. Ωραία περιγραφή των χωριών και των εθίμων του δίδει ο οφθαλμίατρος, λόγιος και συγγραφέας Γ. Μαρκάκης στο βιβλίο του «όπως πέρυσι όπως και πάντα». Υπάρχει ανακαινισμένη Κρήνη δίπλα στον δρόμο. Πρόσφατα δημιουργείται μονάδα βιολογικών καλλιεργειών και πρατήριο βιολογικών προϊόντων σε παραδοσιακό ελαιουργείο.

Γραφικό ψαροχώρι στη βόρεια ακτή της Σητείας. Η περιοχή κατοικήθηκε από την πρωτομινωική έως την υστερομινωική περίοδο. Σπουδαία ευρήματα απέδωσαν οι ανασκαφές από το 1908 μέχρι και σήμερα. Στο απέναντι από τον οικισμό νησάκι που ήταν ενωμένο με τον οικισμό και αποτελούσε μεγάλο Μινωικό κέντρο-λιμάνι ανασκάφηκαν εξαιρετικής σημασίας Μινωικές αρχαιότητες: Στη Δυτική πλευρά του μαζικοί τάφοι- σπίτια αρχοντικών οικογενειών, όπου βρέθηκαν εξαιρετικής τέχνης και σημασίας χρυσά κοσμήματα και διαδήματα, σφραγιδόλιθοι, ένα θαυμάσιο χρυσό δακτυλίδι με παράσταση γυμνής θεότητας σε πλοίο κ.α. εξαίρετα αγγεία, αργυρή πυξίδα κ.α. Στο Νότιο μέρος ανασκάφηκε μεγάλος Μινωικός οικισμός και στο Βόρειο ερείπια οχυρώσεων Ρωμαϊκού και Βυζαντινού οικισμού. Στον οικισμό που κατοικείτο από τη Νεολιθική περίοδο βρέθηκαν Ρωμαϊκές ιχθυοδεξαμενές, αρχαίο λατομείο, σειρά τάφων με θαυμάσια αγγεία κ.α. Το Μόχλος είμαι θέρετρο των γύρω χωριών, προσελκύει πολλούς ξένους φυσιολάτρες και θεωρείται τοπίο σπάνιας ομορφιάς.

Μικρό χωριό που η ονομασία του συνδέεται με αυτήν της αρχαίας Ιτάνου. Απέχει 18 χιλ. από τη Σητεία, στο δρόμο Πισκοκεφάλου και σε υψόμετρο 620 μ. Στη θέση «Πατέλικο, 1 χλμ. ΒΔ του χωριού σε υψόμετρο 610 μ. υπάρχει ένα από τα μεγαλύτερα σπήλαια της Κρήτης, το «Έξω Λατσίδι» που φαίνεται να ήταν κοίτη υπόγειου ποταμού. Στα ΝΔ του χωριού βρέθηκε Μινωική αγροικία. Στη θέση Βρύση στην άκρη του χωριού υπάρχει μια θαυμάσια κρήνη Οθωμανικής αρχιτεκτονικής που αναστηλώθηκε πρόσφατα.

Χωριό πλούσιο σε βλάστηση με πολλά νερά. Βρίσκεται στο 14ο χιλ. του δρόμου Σητείας - Ιεράπετρας. Η παλιά του ονομασία Τουρτούλοι οφείλεται πιθανόν στην Ενετική οικογένεια Turtullo. Η περιοχή έχει μεγάλο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Ανακαλύφθηκαν Μινωικά και Γεωμετρικά νεκροταφεία και Μινωική Έπαυλη με 30 δωμάτια πιθανόν διώροφη. Εκεί βρέθηκαν αγγεία διαφόρων τύπων, πήλινος ληνός, κεραμευτικός τροχός, λίθινα εργαλεία κ.α. Υπάρχουν ακόμη δύο σπήλαια. Το «Μικρό Κατωφύγι», χώρος αρχαίας κατοίκησης με μικρή αίθουσα και γαλαρία με πλούσιο διάκοσμο και λεκάνες νερού, και το «Μεγάλο Κατωφύγι» με δύο μεγάλες αίθουσες και μεγάλη λίμνη νερού. Οι Τουρτούλοι επί Τουρκοκρατίας ήταν έδρα του τύραννου Αφεντακάκη που εξόντωσε πολλούς Χριστιανούς. Οι Τουρτούλοι φημίζονται για την εύφορη γη τους, το πράσινο και την ωραία «φλέγα» τους που πρόσφατα διαμορφώθηκε και αναδείχθηκε. Είναι γενέτειρα του παραδοσιακού μουσικού και λαϊκού ξυλογλύπτη Μανόλη Περράκη.

Παρακαλούμε ακολουθήστε τον παρακάτω σύνδεσμο και ενημερωθείτε σχετικά .....

Σε υψόμετρο 360 μέτρων βρίσκεται ο οικισμός Κατω Δρυς με περίπου 25 κατοίκους. Στις αρχές του αιώνα μας υπήρχε και δεύτερος οικισμός με το όνομα Επάνω Δρυς που όμως γρήγορα εγκαταλείφτηκε από τους κατοίκους του. Ο οικισμός βρίσκεται κοντά στο χωριό Σταυρωμένος.

Χωριό με υπέροχη θέα στον κόλπο του Μεραμπέλλου. Στις τοποθεσίες Χαλινομούρι και Γαλανά Χαράκια βρέθηκαν Μινωικοί τάφοι και στην Ασπροσπηλιά νεκροταφείο με πολλά σπουδαία ευρήματα ενώ στον Κάστελο έχει εντοπιστεί Μινωικό φρούριο.
Στο εξωκλήσι Αγ. Αντώνιος υπάρχει το χάραγμα: 1766 Βιτσέντζος Κορνάρος. Δίπλα υπάρχει Ενετικός Τουρκικός Πύργος που αναστηλώθηκε πρόσφατα και ονομάζεται "Πύργος του Κορνάρου".

Διαβάστε περισσότερα για το :
Ναό του Αγίου Αντωνίου και το
Πύργο του Αγίου Αντωνίου ή «Πύργο του Κορνάρου» στη Μυρσίνη.

Από τα μεγαλύτερα χωριά του δήμου με σημαντική παραγωγή ελαιολάδου.Στη Σκοπή υπάγεται η Μονή της Παναγίας της Φανερωμένης του Τράχηλα που ιδρύθηκε τον 15ο αιώνα από τον Ιωαννίκιο και ανακαινίστηκε και επεκτάθηκε τον 17ο αιώνα από τον Γεννάδιο. Ήταν μια από τις σπουδαιότερες και πιο φημισμένες μονές της Κρήτης. Πιθανότατα καταστράφηκε το 1538 από τον Μπαρμπαρόσα και σίγουρα το 1829 από τους Τούρκους. Το 1870 υπήχθη στη Μονή Τοπλού. Υπάρχουν παλιές ωραίες εικόνες και επιγραφικά χαράγματα μεταξύ των οποίων ένα σε ωραία ελεγειακά δίστιχα για την ανακαίνιση της και ένα των Αφών Παντογάλων. Δυστυχώς οι νεώτερες επεμβάσεις στη Μονή και η μορφή των γύρω τσιμεντένιων κτισμάτων έχουν αλλοιώσει την εικόνα του μνημείου και του τοπίου και απαιτείται αποκατάσταση και προσοχή.
Η Μονή βρίσκεται σε ένα ειδυλλιακό τοπίο. Ανατολικά της από τη θέση Πλατάνι ξεκινά το όμορφο φαράγγι των Αγ. Πάντων που πρόσφατα σημάνθηκε και αναδείχτηκε. Αποτελεί θαυμάσια φυσιολατρική διαδρομή.
Άλλο σημαντικό μνημείο είναι τα ερείπια του ιστορικού φρουρίου του Λιόπετρου, που χτίστηκε πιθανότατα στα χρόνια των Γενουατών.
Στη Σκοπή ανήκουν και οι μικροί παραθαλάσσιοι οικισμοί Παπαδιόκαμπος και Πλατάνι.

Οικισμός που τελευταία ενώθηκε με το Δήμο Σητείας και που παλιότερα ονομάζονταν Κανένε με περίπου 50 κατοίκους σήμερα. Το χωριό είναι πολύ παλιό με μεγάλη ιστορία. Σύμφωνα με τις πηγές το χωριό υπήρξε φέουδο του Ενετού Μάρκου Salamone που ήταν πρόγονος του εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού. Παλιότερα ανήκε στην κοινότητα Πραισού. Απέχει περίπου 14 χλμ. από τη Σητεία στο δρόμο Πισκοκέφαλο - Μαρωνιά - Άγιος Σπυρίδων και βρίσκεται σε υψόμετρο 360 μέτρων.

Μικρός γραφικός οικισμός του Δήμου Σητείας που σήμερα έχει περίπου 80 κατοίκους. Απέχει 4 χλμ. από τη Σητεία ανατολικά του Πισκοκέφαλου στο δρόμο προς Ιεράπετρα. Στην περιφέρεια του χωριού βρέθηκαν μινωικοί τάφοι με σπουδαία ευρήματα. Αναφέρεται στις απογραφές των Βενετών και των Τούρκων, πράγμα που δείχνει ότι είναι πολύ παλιό και ιστορικό χωριό.
Στο Νεκροταφείο του χωριού υπάρχει ο βυζαντινός ναός των Αγίων Αποστόλων, σπουδαίο μνημείο υπό αναστήλωση.

Όμορφο μικρό χωριό σε καταπράσινη πλαγιά 12 χλμ. από τη Σητεία στο δρόμο προς Ιεράπετρα.Σχετικά νέος οικισμός, που πριν από την υπαγωγή του στο Δήμο Σητείας ανήκε στην Κοινότητα Τουρτούλων. Σε υψόμετρο 270 μέτρα και με λιγοστούς σήμερα κατοίκους έχει ωραίο κλίμα και θέα και βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το χωριό Άγιος Γεώργιος. Ήταν έδρα του Λατίνου Επισκόπου Σητείας. Του χωριού δεσπόζει ο ιστορικός τρίκλιτος ναός της γεννήσεως της Θεοτόκου με εντοιχισμένο το έμβλημα του Λατίνου Επισκόπου Gaspar Viviarius. Στη θέση Τρυπητός ανασκάφηκε φυλάκιο - φρούριο των κλασσικών και Ελληνιστικών χρόνων που προφανώς ανήκε στην ισχυρή γειτονική αρχαία πόλη Πραισό.

Βρίσκεται σε απόσταση 8 χιλ. από τη Σητεία, σε υψόμετρο 110 μ. και παλιότερα αποτελούσε έδρα κοινότητας.Σήμερα κατοικείται από λιγοστούς κατοίκους. Στο Κοινοτικό του διαμέρισμα ανήκουν οι γραφικοί μικροικισμοί Αρνικό, Πάνω και Κάτω Δρύς, Ζαχαρίνο, Μύλοι, Σφακάκια, Ζου και Σφακιά. Η περιοχή διαθέτει πηγαία νερά, πράσινο και προσελκύει τους φυσιολάτρες. Στο Σφακιά ανασκάφηκε ένας Μινωικός τάφος και στη θέση Πατέλα ένας τάφος της γεωμετρικής εποχής, ενώ κοντά βρέθηκαν ίχνη κτηρίου που πιθανόν ήταν ιερού κορυφής.

Είναι γενέτειρα του λαϊκού ποιητή Γιάννη Χασαπλαδάκη ή Καβρού.

Πανέμορφος οικισμός που τελευταία εντάχθηκε στο Δήμο Σητείας σε υψόμετρο 210 μέτρων, ανατολικά του Πισκοκέφαλου. Είναι καινούργιος οικισμός που κατοικήθηκε συστηματικά στις αρχές του αιώνα μας. Στους προηγούμενους αιώνες φαίνεται ότι υπήρχαν μετόχια και γι' αυτό δεν αναφέρεται σε παλιότερες απογραφές, ούτε της Ενετοκρατίας, ούτε της Τουρκοκρατίας. Σήμερα στο χωριό διαμένουν περίπου 50 κάτοικοι.

Παλιότερα ήταν οικισμός της κοινότητας Αχλαδίων. Βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την πόλη της Σητείας, πριν τη Σκοπή σε διακλάδωση από τον οδικό άξονα προς Άγιο Νικόλαο. Το όνομα του χωριού δεν αναφέρεται σε παλιότερες από το 1881 απογραφές. Με την πρόσφατη αναδιοργάνωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης επανήλθε στο Δήμο Σητείας.

Βρίσκεται στο δρόμο Πισκοκέφαλο - Αχλάδια - Παρασπόρι, σε απόσταση 12 χλμ. από τη Σητεία και σε υψόμετρο 350 μέτρων. Και αυτό είναι παλιό και ιστορικό χωριό, όπως και τα περισσότερα του Δήμου Σητείας, καθώς μαρτυρεί και ο τάφος της μεγάλης οικογένειας των Κορνάρων που βρίσκεται στο προαύλιο της εκκλησίας του χωριού. Εδώ έγινε μια από τις σημαντικές ενέργειες της επανάστασης του 1821 κατά την οποία οι επαναστάτες πολιόρκησαν τους Οθωμανούς και τους ανάγκασαν να παραδοθούν.

Κεφαλοχώρι του Δήμου Σητείας με 250 περίπου κάτοικους. Απέχει περίπου 9 χιλ. από τη Σητεία αριστερά στη διακλάδωση μετά το Πισκοκέφαλο. Το χωριό είναι πολύ παλιό αφού στην περιοχή του υπάρχουν ερείπια από οικισμό που καταστράφηκε από σεισμό και περιλαμβάνεται σε όλες της γνωστές απογραφές της εποχής των Ενετών και των μετέπειτα χρόνων. Στη θέση Ρίζα του χωριού ανασκάφτηκε μεγάλη τετράγωνη αγρέπαυλη της Μεσομινωικής IIΙ Περιόδου και στη θέση Πλατύσκοινος μεγάλος θολωτός τάφος. Ανάμεσα στα Αχλάδια και Σκοπή, σε καταπράσινη ρεματιά βρίσκεται ο σχεδόν εγκαταλελειμμένος οικισμός Κιμουργιώτης με την αρχαία όπως λέγεται πηγή Λαψανάρι.

Σε απόσταση 25 χλμ. από τη Σητεία στο δρόμο Πισκοκέφαλο - Παρασπόρι - Κρυά βρίσκονται οι δυο οικισμοί Απάνω και Κάτω Κρυά με απόσταση 700 περίπου μέτρων μεταξύ τους. Το χωριό οφείλει το όνομά του στις δροσερές του πηγές ή στο υπερβολικό κρύο το χειμώνα. Είναι παλιοί και ιστορικοί οικισμοί που δυστυχώς σήμερα κατοικούνται από ελάχιστους κατοίκους. Οι οικισμοί βρίσκονται σε υψόμετρο 550 - 600 μέτρα και προσφέρουν ευχάριστη διαμονή και δροσιά το καλοκαίρι. Στο λόφο του Αϊ Γιάννη βρίσκονται τα ερείπια του ενετικού κάστρου MONTE - FORTE του 13ου ή 14ου αιώνα.Σώζεται το εκκλησάκι του Αγ. Γεωργίου, ρωμαϊκές δεξαμενές και ερείπια των τειχών.

Το Πισκοκέφαλο είναι ένα από τα μεγαλύτερα και πλουσιότερα χωριά του Δήμου Σητείας. Βρίσκετε στο 3ο χιλ. του δρόμου που ενώνει την Σητεία με την Ιεράπετρα. Ανήκε στο φέουδο της Ενετοκρητικής οικογένειας των Κορνάρων από την οποία προέρχεται ο ποιητής του Ερωτόκριτου Βιτσέντζος Κορνάρος. Το σπίτι και ο νερόμυλος των Κορνάρων έχουν αναστηλωθεί και προορίζονται για τη δημιουργία μουσείου του Βιτσέντζου Κορνάρου.. Στην οικογένεια ανήκε και η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (μέσα στο χωριό) που φέρει το οικόσημο τους.
Στα Βόρεια του χωριού κοντά στο λόφο Κατρίνια ανασκάφηκε αγροτικό ιερό με πλούσια ευρήματα, όπως ειδώλια εγκύων γυναικών, αγγεία, χάνδρες, ομοιώματα ανθρώπων και ζώων, κερατοφόροι σκαραβαίοι, πήλινα σπίτια κ.α. Στο δρόμο μεταξύ Σητείας-Πισκοκεφάλου ανασκάφηκε διώροφη Μινωική Έπαυλη και μπορεί κανείς και σήμερα να δει τα σωζόμενα ερείπια δωματίων, τις σκάλες, τους προστατευτικούς ογκολίθους από το ποτάμι ή τη θάλασσα κ.α. Στο κοινοτικό διαμέρισμα του Πισκοκεφάλου ανήκουν οι οικισμοί Κάτω Πισκοπή, Σκλαβεδιάκος και Μπεράτι και η περιοχή Τραπεζούντας. Μέχρι το 1971 το Πισκοκέφαλο ήταν έδρα της Τουρκικής Διοίκησης της επαρχίας Σητείας. Είναι γενέτειρα του Καπετάν Γιάννη Κοντού και του βουλευτή της Κρητικής βουλής Μ. Κολυβάκη.

Οικισμός που ανήκε παλιά στην κοινότητα Τούρτουλλοι και σε υψόμετρο 320 μ. Το χωριό φαίνεται ότι είναι παλιό γιατί αναφέρεται σε πηγές από την εποχή των Βενετσιάνων. Το όνομα του χωριού προέρχεται από την εκκλησία του χωριού που είναι αφιερωμένη στον Αφέντη Σωτήρα Χριστό. Σήμερα κατοικείται από ελάχιστους κατοίκους όλο το χρόνο και μόνο κατά τους καλοκαιρινούς μήνες ο πληθυσμός του μεγαλώνει εντυπωσιακά.

Ωραίο χωριό με πολλά νερά που βρίσκεται περίπου 2 χλμ από τα Κρυά στο δρόμο για το Σταυροχώρι. Απέχει 28 χλμ. από τη Σητεία. Ασφαλώς το όνομα του θα το οφείλει στο ομώνυμο φυτό. Ως Dafni αναφέρεται στην απογραφή των Ενετών του 1583 με 187 κατοίκους.

Στην μικρή πλατεία του χωριού υπάρχει ένας ιστορικός πλάτανος και Κρήνη με κρύο νερό όλο το χρόνο.
Εδώ κατοικούσαν πολλοί Τούρκοι (60 οικογένειες) ιδιαίτερα σκληροί που ανήκαν στο δόγμα του Αλή, θετού γιου του Μωάμεθ. Οι λίγοι κάτοικοι ασχολούνται με την Παραδοσιακή γεωργία και την κτηνοτροφία.

Γραφικό χωριό με όνομα προελληνικής προέλευσης. Βρίσκεται 35 χιλ. δυτικά της Σητείας. Διατηρεί τον παραδοσιακό του χαρακτήρα και μέσα στον οικισμό σώζεται η παλιά βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Στη γύρω περιοχή έχουν εντοπιστεί μινωικές αρχαιότητες και αρχαϊκά ευρήματα. Έχουν εντοπιστεί Μινωικός οικισμός, νεκρόπολη και μινωικοί τάφοι και βρέθηκαν αρχαϊκά ευρήματα στη θέση Κυνηγόσπηλιος. Δυτικά και Νότια του χωριού στις πλαγιές των ψηλών βουνών που το περιβάλλουν διακρίνεται το χαρακτηριστικό γεωλογικό ρήγμα της Λάστρου ύψους πολλών μέτρων, γνωστό ως «στεφανιές». Στη θέση Αλτσί υπάρχουν τα μεγαλύτερα κοιτάσματα γύψου στην Ευρώπη και λειτουργούν 3 λατομεία. Στη περιοχή του υπάρχουν 15 εκκλησίες από τις οποίες πολλές βυζαντινές. Διατηρεί το παραδοσιακό του χρώμα και το καλοκαίρι σφύζει από ζωή. Φημίζεται για την επίδοση των κατοίκων του στις τέχνες και τα γράμματα. Είναι γενέτειρα πολλών διακεκριμένων επιστημόνων και καλλιτεχνών μεταξύ των οποίων ο ιατρός πολιτικός και λόγιος Μιχαήλ Καταπότης και οι ποιητές Κωστής Φραγκούλης - Ανταίος, Αρης Δικταίος (Κώστας Κωνσταντουράκης) κ.α. Στη περιοχή του υπάγονται οι νησίδες Ψύρακαι Αγ. Νικόλαος Μόχλου

Πανάρχαια πολιτεία στο κέντρο περίπου της επαρχίας Σητείας. Απέχει 17 χλμ. από την πόλη της Σητείας και ήταν χτισμένη πάνω σε τρεις λόφους. Ήταν η πρωτεύουσα των Ετεοκρητών που την έχτισαν κατά το 12ο αιώνα π.Χ. και της μεγάλης χώρας των Πραισίων που περιλάμβανε το μεγαλύτερο μέρος του Δημοτικού διαμερίσματος. Ήρθε σε σύγκρουση με την αρχαία Ίτανο και την Ιεράπυτνα από την οποία καταστράφηκε ολοσχερώς στο μεταξύ τους πόλεμο το 145 π.Χ. Η περιοχή της Πραισού κατοικήθηκε από τους νεολιθικούς χρόνους μέχρι και σήμερα συνεχώς. Όλες οι εποχές έχουν αφήσει τα σημάδια τους πάνω στην Πραίσια γη. Στο σπήλαιο Σκάλες ανιχνεύεται νεολιθική ζωή και βρέθηκαν νεολιθικά και καμαραϊκά αγγεία. Σε όλη τη γύρω περιοχή έχουν ανασκαφεί ερείπια μινωικής εποχής. Βρέθηκαν επίσης δυο σπουδαιότατοι θολωτοί τάφοι, δυστυχώς συλημένοι, και δυτικά του πρώτου τάφου ανασκάφτηκε ολόκληρο νεκροταφείο στο οποίο γίνονταν ταφές από την ίδρυση της πόλης μέχρι και την καταστροφή της. Βρέθηκαν πολλές πινακίδες του 6ου μέχρι και 4ου π.Χ. αιώνα ετεοκρητικής γραφής, βωμοί, ιερά και πλήθος αρχαιολογικά ευρήματα. Η πόλη μετά την καταστροφή της δεν ανοικοδομήθηκε.

Βρίσκεται σε ύψωμα με πανοραμική θέα, στο βόρειο οδικό άξονα προς Άγιο Νικόλαο και σε απόσταση 28 χλμ. από την πόλη της Σητείας. Νότια του χωριού στο ύψωμα Καστρί βρέθηκαν ερείπια Μινωικού οικισμού. Πλούσια είναι επίσης τα ευρήματα τάφου υστερομινωικής εποχής κοντά στον οικισμό.Στο λόφο Καστρί υπάρχουν ερείπια Μινωικού οικισμού , όπου βρέθηκαν σφραγιδόλιθος, λύχνος με παραστάσεις κ.α. Σε λαξευτό Μινωικό τάφο κοντά στο χωριό βρέθηκαν πολύτιμα κτερίσματα, όπως χάνδρες από περιδέραια, βραχιόλια, δακτυλίδια, εγχειρίδιο, ομοιώματα ζώων από φαγεντιανή κ.α. Ανατολικά του χωριού ένα φαράγγι οδηγεί στη Μονοκαρά, μικρό όμορφο οροπέδιο με "μαγατζέδες" , αμπέλια και κτηνοτροφία. Η τουρλωτή είναι γενέτειρα του θρυλικού θαλασσομάχου Βογιατζόπαπα που έδρασε κατά των Τούρκων από το Μεραμπέλο μέχρι την Κάσο. Στο Κοινοτικό διαμέρισμά της υπάγεται ο οικισμός Μόχλου.

Παραδοσιακό χωριό με ωραία πλατεία. Απέχει 18 χιλ. από τη Σητεία προς τον Άγιο Νικόλαο. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι παλιές τοιχογραφιές στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου που χρονολογείται από το 15ο αιώνα.

Πρόσφατα αναδείχθηκε το φαράγγι του Ρίχτη και αποκαταστάθηκε η βατότητα του. Πρόκειται για φυσικό τοπίο σπάνιας ομορφιάς και προσελκύει τους φυσιολάτρες.

Μικρό χωριό στην καταπράσινη πλαγιά του ποταμού Παντέλη. Πιθανότατα η ονομασία του χωριού προέρχεται από τους στρατιώτες του Ν. Φωκά που κατάγονταν από τη Μαρώνεια της Θράκης και εγκαταστάθηκαν εδώ το 961 μ.Χ. Στην περιοχή βρέθηκαν λαξευτοί τάφοι και μινωικός οικισμός. Μέσα στο χωριό υπάρχουν οι ναοί της Αγίας Τριάδας και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Είναι γενέτειρα του οπλαρχηγού της Επαρχίας Σητείας Ιωσήφ Δερμιτζάκη , του ιατρού και πολιτικού Μιχ. Χλουβεράκη και του λαϊκού ποιητή και μουσικού Γιάννη Δερμιτζάκη (Δερμιτζογιάννη).